Karahasanlıların Yerleşim Yapısı (Yeni)

Bu Bölüm, Ali Gültekin Biniş‘in “Karahasanlılar” kitabının İkinci Baskısından alınmıştır.

Karahasanlılar, uzun bir süre tamamen konargöçer olarak yaşamışlar. Bu konar göçerliğin gereği olarak hem kışlakta hem de yaylakta kara çadırlarda barınmışlardır. 1597^[1] tarihinden sonra kısmen yerleşik hayata geçen Karahasanlılar, zamanla köy, mezra, kom, ağıl ve yaylak gibi çeşitli yerleşim birimlerini meydana getirmişlerdir.

Karahasanlılar, yerleşik hayata geçtiklerinde önceleri peykler^[*] üzerine çadır veya ağaç dalları örterek oluşturdukları basit yapılarda yaşamışlardır. Sonraları ise zamanla çamurla örülen, taş ve kerpiçten yapılmış toprak damlı evlerde kalmışlardır^[**]. Geniş bir girişi olan bu evlerde, yüklük ve kiler olarak kullanılan “ev damı” da bulunuyordu. İyi ısınsın diye bu evler, genellikle ahırlarla bitişik ve pencereleri az sayıda ve küçük boyutlarda olurdu. Kerpiçten yapılan evlerin içi, kışları sıcak, yazları da serin olurdu. Ancak, çok kar yağdığı zamanlar hem bu toprak damlı evlerin çökme tehlikesi vardı hem de yağmur yağdığında ya da karlar eridiğinde, damların akması söz konusuydu. Bundan dolayı damların üzerine saman tozu serpilerek loğlanırdı. Kar yağdığı zaman da damlar tahtadan yapılmış geniş ağızlı düz bir kürekle temizlenirdi.

       Daha sonra ilerleyen zaman içinde hem bu evlerin oda sayısı artırıldı hem de bu evlere bağımsız  bir  girişi  olan misafir odaları eklendi. Günümüzde yoğunlukla çok katlı, betonarme ve çatılı evler inşa edilmektedir. Bununla birlikte köylerde hâlen taş ve kerpiçten yapılmış toprak damlı evlere de bulunmaktadır.

Karahasanlılar, yerleşmek için genellikle eski yerleşim merkezlerini tercih etmişlerdir. Mesela Karahasan uşağı köyünün bulunduğu yerde daha önce Hititlilere, Romalılara ve Bizanslılara ait olduğu sanılan yerleşim kalıntıları; Türkören köyünün yerinde de Kafirviranı adında bir yerleşim yeri mevcuttur. XVI. yüzyıl kayıtlarına göre, İkizpınar köyünün yerinde Çopur; Aynarız mezrasının yerinde (Aynü’l Arüs); Kangal köyünün yerinde aynı adla bir yerleşim biriminin bulunduğu görülmektedir^[2].

1530 yılına ait harita^[3].

BELGE VE KAYNAKLAR

______________________________________

^[1] Şerefeddin Han, Şerefname, Yaba Yayınevi, İstanbul 2006 s. 196

^[*] Peyk: çadır içlerinin daha ferah ve kullanışlı olmasını sağlamak için yaklaşık bir metre yüksekliğinde, taş ve çamurla örülen duvarlardan oluşuyordu.

^[**] Çatısız evlerin tercih edilmesinin bir nedeni de damlarda buğday, bulgur, tarhana gibi şeylerin sergi halinde kurutulması için uygun olmasıdır.

^[2][3] 998 Numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Diyar-i Bekr ve Arab ve Zü’l-Kadiriyye Defteri ve içindeki 1530 yılına ait harita. (Yazıları zor okunan bu harita aslına uygun olarak yeniden düzenlenmiştir.)